Waarom gezonde darmen de basis vormen voor je gezondheid
De darmen zijn veel meer dan een orgaan voor de vertering van voedsel. Ze vormen een belangrijk regelcentrum binnen het lichaam en staan voortdurend in verbinding met het immuunsysteem, het zenuwstelsel, de hersenen en de hormoonhuishouding.
In en rondom de darm bevindt zich een groot deel van het immuunweefsel van het lichaam. Tegelijkertijd leven er biljoenen micro-organismen die samen het darmmicrobioom vormen. Deze bacteriën produceren onder andere korteketenvetzuren en andere metabolieten die invloed hebben op de darmbarrière, het immuunsysteem en de stofwisseling.
Wanneer de darmfunctie uit balans raakt, kunnen daarom niet alleen lokale klachten ontstaan zoals een opgeblazen gevoel, buikpijn, diarree of obstipatie. Darmproblemen kunnen ook samengaan met vermoeidheid, huidklachten, hormonale klachten en veranderingen in stemming en stressgevoeligheid.
De wetenschap naar deze verbindingen heeft zich de afgelopen jaren sterk ontwikkeld. Het darmmicrobioom wordt inmiddels gezien als een belangrijke regulator van metabole en immuunprocessen en van de communicatie tussen darm en hersenen (Cryan et al., 2019).
→ Lees meer over orthomoleculaire therapie
Veelvoorkomende darmklachten
In mijn praktijk voor orthomoleculaire therapie in Amsterdam zie ik onder andere mensen met:
- dysbiose of een verstoord darmmicrobioom
- opgeblazen gevoel en winderigheid
- prikkelbare darm syndroom (PDS)
- maagzuur en reflux
- obstipatie of diarree
- reacties op bepaalde voedingsmiddelen
- buikpijn waarvoor niet altijd een duidelijke medische verklaring wordt gevonden
Soms is er een duidelijke diagnose zoals PDS. In andere gevallen bestaan klachten al jaren terwijl regulier onderzoek weinig bijzonderheden laat zien.
Juist dan kan het zinvol zijn breder te kijken naar voeding, vertering, microbioom, stoelgang, stress en leefstijl.
→ Lees meer over ontlastingsonderzoek
Wil je weten wat jouw darmklachten in stand houdt?
Tijdens een orthomoleculair consult kijken we naar voeding, spijsvertering, darmfunctie, leefstijl en mogelijke onderliggende factoren.
→ Plan een gratis telefonische kennismaking
Hoe kan orthomoleculaire therapie helpen bij darmklachten?
Orthomoleculaire therapie kijkt niet alleen naar het bestrijden van symptomen, maar naar de omstandigheden die nodig zijn voor een goed functionerend maag-darmstelsel.
Daarbij kan aandacht worden besteed aan:
Voeding – voldoende vezels, eiwitten, gezonde vetten, plantaardige voedingsstoffen en variatie vormen de basis voor een gezond darmmicrobioom. Tegelijkertijd kunnen bepaalde voedingsmiddelen bij sommige mensen juist klachten uitlokken.
Darmmicrobioom – voeding, leefstijl, medicatie, leeftijd en andere omgevingsfactoren beïnvloeden de samenstelling en activiteit van de darmmicrobiota. Afhankelijk van de situatie kunnen prebiotica of probiotica worden ingezet.
Spijsvertering – een goede vertering begint al vóór de darm. Maagzuur, gal en pancreasenzymen zijn nodig om voedingsstoffen goed af te breken en op te nemen.
Darmbarrière – de darmwand moet tegelijkertijd voedingsstoffen kunnen opnemen én voorkomen dat ongewenste stoffen en micro-organismen het interne milieu binnendringen. Voeding, microbioom en immuunsysteem zijn nauw betrokken bij het onderhouden van deze barrière.
Voedingsstoffen – afhankelijk van klachten en voedingspatroon kunnen specifieke voedingsstoffen of supplementen worden ingezet.
Stoelgang – regelmatige uitscheiding is een belangrijk onderdeel van een gezonde darmfunctie. Zowel chronische obstipatie als diarree kan reden zijn om verder te onderzoeken wat er speelt.
Stress en herstel – het zenuwstelsel beïnvloedt onder andere darmmotiliteit, darmgevoeligheid en secretie. Bij chronische darmklachten is het daarom vaak belangrijk ook naar stress en herstel te kijken.
→ Lees meer over orthomoleculaire voeding
Het verband tussen darmen en andere klachten
Een van de belangrijkste ontwikkelingen binnen het moderne darmonderzoek is het inzicht dat de darm geen geïsoleerd orgaan is.
Via het microbioom, immuunsysteem, zenuwstelsel, hormonen en microbiële metabolieten vindt voortdurend communicatie plaats met de rest van het lichaam.
Dat maakt darmgezondheid relevant voor veel meer dan alleen buikklachten.
Het brein in je buik: de darm-hersen-as
De verbinding tussen darm en hersenen is inmiddels een volwaardig wetenschappelijk onderzoeksgebied.
In de darmwand bevindt zich het enterisch zenuwstelsel, een uitgebreid netwerk van zenuwcellen dat een groot deel van de spijsvertering zelfstandig reguleert. Daarnaast communiceren darm en hersenen via onder andere de nervus vagus, het immuunsysteem, de HPA-as en stoffen die door darmbacteriën worden geproduceerd (Cryan et al., 2019).
Deze communicatie verloopt in twee richtingen.
Stress en emoties kunnen de darmmotiliteit en gevoeligheid van de darm veranderen. Andersom kunnen veranderingen in het darmmicrobioom en microbiële metabolieten signalen beïnvloeden die uiteindelijk het zenuwstelsel bereiken. De microbiota-gut-brain axis wordt dan ook intensief onderzocht in relatie tot PDS, stress, angst en depressie (Cryan et al., 2019).
Bij PDS is deze relatie inmiddels zo belangrijk dat PDS binnen de moderne gastro-enterologie wordt gerekend tot de disorders of gut-brain interaction.
→ Lees meer over mijn kPNI-benadering
Early life stress en darmgezondheid
De ontwikkeling van de darm-hersen-as begint al vroeg in het leven. Stress tijdens de vroege levensfase kan langdurig invloed uitoefenen op de ontwikkeling van stressregulatie en de wisselwerking tussen zenuwstelsel, immuunsysteem en darm.
Een recente systematische review van humane studies vond in alle geïncludeerde onderzoeken een relatie tussen early life stress en veranderingen in het darmmicrobioom (Agustí et al., 2023).
Bij chronische darmklachten kan het daarom zinvol zijn niet alleen te vragen wat iemand eet, maar ook te kijken naar stressregulatie, slaap, herstel en de gevoeligheid van het zenuwstelsel.
Dit betekent nadrukkelijk niet dat PDS of andere darmklachten ‘psychisch’ zijn. De darm-hersen-as beschrijft juist de biologische verbinding tussen hersenen, zenuwstelsel, immuunsysteem, microbioom en darmfunctie.
Darmen en hormonen: het estroboloom
De invloed van de darm op hormonen is een van de interessantste voorbeelden van de wisselwerking tussen verschillende lichaamssystemen.
Oestrogenen worden in de lever gemetaboliseerd en voor een deel via de gal naar de darm uitgescheiden. Daar kunnen darmbacteriën enzymen produceren – waaronder β-glucuronidase – die geconjugeerde oestrogenen opnieuw beschikbaar kunnen maken voor opname.
De verzameling darmbacteriën en bacteriële genen die betrokken zijn bij deze oestrogeenstofwisseling wordt het estroboloom genoemd.
Het darmmicrobioom kan daarmee invloed uitoefenen op de enterohepatische kringloop en beschikbaarheid van oestrogenen. Omgekeerd beïnvloeden geslachtshormonen ook het darmmilieu en de interactie tussen microbioom, darmbarrière en immuunsysteem.
Dit is precies waarom ik bij hormonale klachten niet uitsluitend naar de hormonen zelf kijk. Bij PMS, cyclusklachten en overgangsklachten kunnen voeding, darmmicrobioom en een regelmatige stoelgang relevante onderdelen zijn van het totaalbeeld.
Een goed functionerende darm is daarmee een belangrijk onderdeel van een gezonde hormoonstofwisseling.
→ Lees meer over hormonale klachten en orthomoleculaire therapie
Neurotransmitters: wat hebben je darmen met je stemming te maken?
Ook de relatie tussen darmen en neurotransmitters is veel directer dan vroeger werd gedacht.
Ongeveer 90% van de serotonine in het lichaam bevindt zich in het maag-darmstelsel, waar het grotendeels wordt geproduceerd door enterochromaffine cellen. Experimenteel onderzoek heeft bovendien aangetoond dat metabolieten van darmbacteriën de serotonineproductie van deze cellen kunnen beïnvloeden (Yano et al., 2015).
Dat betekent niet dat deze serotonine rechtstreeks vanuit de darm naar de hersenen reist: serotonine passeert de bloed-hersenbarrière nauwelijks. De communicatie is veel complexer en verloopt onder andere via microbiële metabolieten, immuunsignalen, de nervus vagus, tryptofaanmetabolisme en de HPA-as.
Darmbacteriën kunnen daarnaast invloed hebben op verschillende neuroactieve stoffen en signaalroutes. Het darmmicrobioom kan daarmee processen beïnvloeden die betrokken zijn bij stressrespons, stemming en hersenfunctie (Cryan et al., 2019).
Dit is een van de redenen waarom ik bij vermoeidheid, stressgevoeligheid en stemmingsklachten ook naar de darmgezondheid kijk – zeker wanneer tegelijkertijd darmklachten aanwezig zijn.
Darmbarrière, immuunsysteem en laaggradige ontsteking
De darmwand vormt een van de belangrijkste grensvlakken tussen het lichaam en de buitenwereld. Dagelijks komt deze barrière in contact met enorme hoeveelheden voedingsbestanddelen, bacteriën en andere micro-organismen.
Daarom is rond de darm een uitgebreid immuunsysteem aanwezig.
Een gezonde darmbarrière reguleert nauwkeurig welke stoffen worden opgenomen en welke buiten het interne milieu moeten blijven. Wanneer deze barrière verstoord raakt en de intestinale permeabiliteit toeneemt, kunnen microbiële bestanddelen gemakkelijker in contact komen met het immuunsysteem. Dit kan immuunactivatie en inflammatoire signalering versterken.
Verhoogde intestinale permeabiliteit – in de volksmond vaak leaky gut genoemd – is een reëel fysiologisch verschijnsel en wordt onderzocht in relatie tot inflammatoire, metabole en auto-immuunaandoeningen.
De interessante wetenschappelijke vraag is daarom niet meer simpelweg óf de darmbarrière relevant is. Het gaat er vooral om wanneer een verstoorde darmbarrière oorzaak, gevolg of versterkende factor is binnen een ziekteproces.
Voor mij is de darmbarrière daarom een belangrijk aandachtspunt wanneer darmklachten samengaan met huid-, immuun- of inflammatoire klachten.
Wanneer kan ontlastingsonderzoek zinvol zijn?
Bij langdurige of terugkerende darmklachten kan aanvullend ontlastingsonderzoek waardevolle informatie geven.
Afhankelijk van het gekozen onderzoek kan bijvoorbeeld worden gekeken naar:
- de samenstelling van het darmmicrobioom
- microbiële diversiteit
- aanwezigheid van bepaalde bacteriën, gisten of parasieten
- verteringsmarkers
- ontstekingsmarkers
- andere parameters van de darmfunctie
Een ontlastingsonderzoek is geen doel op zichzelf. Ik interpreteer de uitslag altijd in combinatie met klachten, voedingspatroon, medische voorgeschiedenis en andere relevante informatie.
Daarmee kan onderzoek helpen om de behandeling gerichter en persoonlijker te maken.
→ Lees meer over ontlastingsonderzoek
Voor wie is orthomoleculaire therapie bij darmklachten geschikt?
Orthomoleculaire begeleiding kan interessant zijn wanneer je last hebt van terugkerende of chronische darmklachten, een opgeblazen gevoel, PDS, obstipatie of diarree, reacties op voedingsmiddelen of wanneer darmklachten samengaan met vermoeidheid, huid-, hormonale of stressgerelateerde klachten.
Bij nieuwe, ernstige of onverklaarde klachten is medische diagnostiek altijd belangrijk. Orthomoleculaire therapie is aanvullend en vervangt reguliere medische zorg niet.
Veelgestelde vragen over darmklachten en orthomoleculaire therapie
Kan orthomoleculaire therapie helpen bij PDS?
Voeding en leefstijl kunnen een belangrijke rol spelen bij PDS. Welke aanpak geschikt is verschilt per persoon. We kijken onder andere naar voeding, vezels, darmmotiliteit, microbioom, voedseltriggers en de darm-hersen-as. Juist omdat PDS tegenwoordig wordt beschouwd als een aandoening van de interactie tussen darm en hersenen, kan een bredere aanpak zinvol zijn.
Moet ik gluten en zuivel vermijden bij darmklachten?
Niet standaard volledig. Een eliminatiedieet kan in bepaalde situaties nuttig zijn, maar onnodig veel voedingsmiddelen schrappen kan de voeding juist eenzijdiger maken. Bij een vermoeden van coeliakie of overgevoeligheid voor gluten of melk moet diagnostiek plaatsvinden voordat gluten of zuivel volledig uit het voedingspatroon worden verwijderd.
Zijn probiotica goed bij PDS?
Probiotica kunnen bij veel mensen met PDS helpen, maar het effect is niet bij iedereen hetzelfde. De keuze hangt af van het klachtenpatroon, de darmfunctie en de specifieke bacteriestammen die worden gebruikt. Ook voeding, vezelinname, stoelgang en het bestaande darmmicrobioom spelen een belangrijke rol. Probiotica zijn daarom geen standaardoplossing, maar kunnen onderdeel zijn van een bredere aanpak.
Kan stress werkelijk darmklachten veroorzaken?
Ja. Dat betekent niet dat de klachten ’tussen de oren’ zitten. Via de darm-hersen-as beïnvloedt het zenuwstelsel onder andere darmmotiliteit, secretie en gevoeligheid. Andersom stuurt de darm voortdurend signalen terug naar het zenuwstelsel (Cryan et al., 2019).
Kunnen darmproblemen hormonale klachten beïnvloeden?
Ja. Via onder andere het estroboloom is het darmmicrobioom betrokken bij de verwerking en enterohepatische circulatie van oestrogenen. Daarom kunnen darmgezondheid en stoelgang relevante aandachtspunten zijn bij hormonale klachten.
Kunnen darmproblemen invloed hebben op je stemming?
De darm en hersenen communiceren voortdurend via de microbiota-gut-brain axis. Darmbacteriën kunnen onder andere invloed uitoefenen op neuroactieve stoffen, immuunsignalen, de HPA-as en het tryptofaanmetabolisme (Cryan et al., 2019; Yano et al., 2015).
Wanneer is ontlastingsonderzoek zinvol?
Vooral bij langdurige of terugkerende klachten kan het aanvullende informatie geven. Ik bepaal per persoon of een onderzoek daadwerkelijk iets toevoegt aan de behandeling.
Over de auteur
Drs. Evelyn Prinsen
Ik ben orthomoleculair therapeut, kPNI-therapeut en coach en begeleid al ruim 20 jaar mensen met gezondheids- en stressgerelateerde klachten. In mijn praktijk Boost Your Mood in Amsterdam combineer ik orthomoleculaire therapie en klinische Psycho-Neuro-Immunologie (kPNI) met kennis over voeding, leefstijl, stress en gedrag.
Mijn uitgangspunt is dat klachten zelden geïsoleerd ontstaan. Darm, brein, immuunsysteem, hormonen, stofwisseling en leefomgeving beïnvloeden elkaar voortdurend. Daarom kijk ik niet alleen naar waar een klacht zich bevindt, maar vooral naar de fysiologische processen en leefstijlfactoren die een klacht kunnen onderhouden.
Wetenschappelijke bronnen
- Agustí A, Lamers F, Tamayo M, et al. The Gut Microbiome in Early Life Stress: A Systematic Review. Nutrients. 2023;15(11):2566.
- Cryan JF, O’Riordan KJ, Cowan CSM, et al. The Microbiota-Gut-Brain Axis. Physiological Reviews. 2019;99(4):1877–2013.
- Yano JM, Yu K, Donaldson GP, et al. Indigenous bacteria from the gut microbiota regulate host serotonin biosynthesis. Cell. 2015;161(2):264–276.
- Vancamelbeke M, Vermeire S. The intestinal barrier: a fundamental role in health and disease. Expert Review of Gastroenterology & Hepatology. 2017;11(9):821–834.
- Baker JM, Al-Nakkash L, Herbst-Kralovetz MM. Estrogen-gut microbiome axis: Physiological and clinical implications. Maturitas. 2017;103:45–53.
Wil je onderzoeken wat jouw darmklachten in stand houdt?
Tijdens een uitgebreid orthomoleculair consult brengen we je klachten, voeding, darmfunctie, leefstijl en medische voorgeschiedenis in kaart. Waar dat zinvol is, kunnen we aanvullend onderzoek inzetten.