Als begrijpen alleen niet genoeg is
Je kunt rationeel heel goed begrijpen dat een angst niet reëel is, dat een relatie voorbij is of dat een nare gebeurtenis achter je ligt – en het tóch blijven voelen. Je hoofd begrijpt het, maar de emotionele reactie verandert niet automatisch mee.
EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) is een gestructureerde therapeutische methode die kan worden ingezet wanneer een herinnering, situatie of voorstelling nog een sterke emotionele lading oproept. EMDR is vooral bekend geworden als behandeling bij posttraumatische stressstoornis (PTSS), maar kent inmiddels ook toepassingen bij andere psychische klachten en bij angstige toekomstbeelden.
In mijn praktijk in Amsterdam gebruik ik EMDR bij lichte tot matige, duidelijk afgebakende klachten waarbij een emotie, herinnering of angst iemand in de weg blijft zitten. Denk bijvoorbeeld aan angsten, piekeren, onzekerheid, jaloezie, liefdesverdriet, een persoon niet kunnen loslaten, een vervelende ervaring die blijft doorwerken of een hardnekkige zorg over de toekomst.
EMDR kan als zelfstandige methode worden ingezet, maar ook worden gecombineerd met coaching, orthomoleculaire therapie of klinische psycho-neuro-immunologie (kPNI).
Geen lange wachttijden en geen verwijzing van de huisarts nodig.
Wat is EMDR?
EMDR staat voor Eye Movement Desensitization and Reprocessing. De methode werd eind jaren tachtig ontwikkeld door de Amerikaanse psycholoog Francine Shapiro en is in de decennia daarna uitgebreid onderzocht, met name voor de behandeling van posttraumatische stressstoornis [Wright et al., 2024; WHO, 2023].
Een EMDR-sessie verloopt volgens een gestructureerd protocol. Eerst brengen we de situatie, herinnering of voorstelling en de bijbehorende emotionele reactie in kaart. Vervolgens wordt de emotionele lading kort geactiveerd terwijl tegelijkertijd het werkgeheugen wordt belast met een andere taak.
Dat gebeurt bijvoorbeeld met oogbewegingen of geluiden die afwisselend links en rechts via een koptelefoon worden aangeboden.
In mijn praktijk werk ik meestal met een koptelefoon. Ik ben daarnaast opgeleid in het werken met oogbewegingen en handbewegingen.
Het doel is niet om een herinnering te wissen. Wat gebeurd is, blijft onderdeel van je levensverhaal. De emotionele intensiteit waarmee de herinnering of voorstelling wordt ervaren kan echter afnemen, waardoor je er anders naar kunt kijken en reageren.
EMDR werkt niet alleen met gebeurtenissen uit het verleden
Bij EMDR wordt vaak meteen gedacht aan trauma. Maar niet iedere emotionele blokkade draait om één grote traumatische gebeurtenis.
Soms zijn er meerdere kleinere ervaringen geweest die samen een sterke emotionele betekenis hebben gekregen. Soms weet iemand rationeel precies dat er niets aan de hand is, maar blijft het lichaam reageren met angst of spanning. En soms heeft de gebeurtenis waar iemand bang voor is zelfs nog helemaal niet plaatsgevonden.
Het gaat dan bijvoorbeeld om het beeld dat je zult falen tijdens een presentatie, dat je partner je zal verlaten, dat er iets met je gezondheid misgaat of dat een toekomstige situatie volledig uit de hand zal lopen.
Het gemeenschappelijke element is dat de gedachte, herinnering of voorstelling een emotionele reactie oproept die niet meer goed past bij de huidige situatie.
Dat is ook waarom alleen praten of rationeel analyseren soms onvoldoende is. Inzicht is belangrijk, maar inzicht en emotionele verwerking zijn niet hetzelfde.
Flashforward EMDR: angst voor iets wat nog moet gebeuren
Een interessante toepassing is de zogenaamde flashforward-procedure. Daarbij staat niet een nare herinnering uit het verleden centraal, maar een gevreesd toekomstscenario.
Iemand kan bijvoorbeeld steeds opnieuw voor zich zien hoe hij tijdens een presentatie volledig blokkeert. Een ander is voortdurend bang ernstig ziek te worden, te moeten overgeven of tijdens het autorijden de controle te verliezen.
Het toekomstbeeld bestaat alleen in de verbeelding, maar de emotionele reactie erop kan zeer reëel zijn. Het kan leiden tot piekeren, spanning en vermijdingsgedrag. De flashforward-procedure richt zich op het verminderen van de emotionele lading van juist dat gevreesde beeld. Je huidige pagina noemt onder andere sociale angst, faalangst, hypochondrie, spreekangst en rijangst als voorbeelden.
Daarmee kan ruimte ontstaan om opnieuw naar de situatie te kijken en ander gedrag mogelijk te maken.
Wanneer zet ik EMDR in?
Ik gebruik EMDR niet uitsluitend bij trauma, maar juist bij afgebakende psychische en emotionele klachten waarbij een duidelijke emotionele lading aanwezig is.
Dat kan bijvoorbeeld spelen bij angst of onzekerheid, piekeren en rampgedachten, jaloezie, liefdesverdriet, moeite om iemand los te laten, een nare ervaring die blijft doorwerken, spreek- of faalangst, vermijdingsgedrag, bepaalde hardnekkige gewoonten of reacties en andere situaties waarbij je rationeel verder bent dan je gevoel.
Belangrijk is dat we het gevoel of de emotionele reactie tijdens de sessie voldoende kunnen activeren. Soms weet je onmiddellijk welk beeld of welke gebeurtenis daarbij hoort. Soms moeten we eerst samen onderzoeken waar precies de emotionele lading zit.
Dat is onderdeel van mijn begeleiding.
Een kort en doelgericht traject
EMDR hoeft niet automatisch een langdurig behandeltraject te worden. Bij de klachten waarvoor ik EMDR aanbied, werk ik juist graag kort en doelgericht.
Meestal plannen we in eerste instantie drie sessies, bij voorkeur ongeveer een week en maximaal circa tien dagen na elkaar. Die frequentie zorgt ervoor dat er voldoende continuïteit in het proces blijft.
Na drie sessies stoppen we bewust en kijken we wat er veranderd is.
Soms is dat voldoende. Wanneer verdere behandeling zinvol lijkt, kunnen nog één tot maximaal enkele aanvullende sessies worden gepland. Je zit dus niet bij voorbaat vast aan een lang traject. En wanneer je na de eerste sessie besluit dat je niet verder wilt, kunnen de volgende afspraken uiteraard worden geannuleerd volgens de geldende annuleringsvoorwaarden.
EMDR combineren met coaching en kPNI
Een emotionele reactie staat zelden volledig los van de rest van iemands leven.
Soms is EMDR voldoende. Maar regelmatig combineer ik EMDR met coaching. We kunnen dan enerzijds werken met de emotionele lading en anderzijds kijken naar overtuigingen, gedrag, relaties, keuzes en patronen die de klacht beïnvloeden.
Ook klinische psycho-neuro-immunologie (kPNI) kan hierbij een interessante bredere context bieden. Binnen kPNI worden psychologische en biologische processen niet als twee afzonderlijke werelden beschouwd. Stress, cognitie, gedrag, slaap, immuunactiviteit, energiehuishouding, sociale omgeving en betekenisgeving beïnvloeden elkaar voortdurend.
Een klacht kan daarom op verschillende niveaus worden benaderd. Soms vraagt iemand vooral om een gerichte EMDR-behandeling. Soms blijkt er meer te spelen en is het zinvol om ook naar leefstijl, gezondheid of langdurige stressbelasting te kijken.
De methode volgt de hulpvraag – niet andersom.
Wanneer bied ik geen EMDR aan?
EMDR is een krachtige behandelmethode, maar mijn praktijk is geen gespecialiseerde GGZ-instelling. Ik bied EMDR daarom aan bij lichte tot matige en duidelijk afgebakende klachten.
Bij complexe of meervoudige traumaproblematiek, ernstige psychiatrische problematiek of situaties waarin intensievere psychologische behandeling nodig is, is behandeling door een BIG-geregistreerde psycholoog, psychotherapeut of gespecialiseerde traumabehandelaar passender.
Hoe verloopt een EMDR-sessie?
Een EMDR-sessie verloopt volgens een vast en gestructureerd protocol. Dat betekent niet dat iedere sessie hetzelfde is – de inhoud is immers persoonlijk – maar de verschillende stappen en de manier waarop we werken liggen grotendeels vast.
We beginnen met het helder krijgen van de klacht en het beeld, de herinnering of de situatie die op dat moment de meeste emotionele lading oproept. Soms is dat onmiddellijk duidelijk. Soms weet je vooral dát je ergens last van hebt, maar nog niet precies welk beeld of welke ervaring daarbij hoort. Dan help ik je om dit verder te onderzoeken.
Vervolgens vraag ik je om je kort te concentreren op het beeld en wat dit op dat moment oproept. Daarbij kijken we niet alleen naar de emotie, maar bijvoorbeeld ook naar de betekenis die je eraan geeft en wat je in je lichaam ervaart.
Daarna starten we met de bilaterale stimulatie. In mijn praktijk werk ik meestal met geluiden die via een koptelefoon afwisselend links en rechts worden aangeboden. EMDR kan ook worden uitgevoerd met oogbewegingen of andere taken die het werkgeheugen belasten.
Tijdens de procedure vraag ik regelmatig wat er bij je opkomt. Dat kunnen gedachten, emoties, lichamelijke sensaties, herinneringen of nieuwe associaties zijn. Je hoeft daarbij niet voortdurend te analyseren of een logisch verhaal te vertellen. We volgen wat er tijdens het proces naar boven komt en keren op vaste momenten terug naar het oorspronkelijke beeld.
De intensiteit van de emotionele reactie wordt gedurende de sessie meerdere keren geëvalueerd. Wanneer de lading voldoende is afgenomen, wordt ook aandacht besteed aan een meer passende of helpende overtuiging ten aanzien van de oorspronkelijke situatie.
Je hoeft tijdens EMDR niet alles uitgebreid te vertellen
Een verschil met veel vormen van coaching of gesprekstherapie is dat je tijdens EMDR niet voortdurend hoeft uit te leggen, analyseren of praten over wat er gebeurt.
Natuurlijk moeten we voldoende weten om een goed uitgangspunt voor de behandeling te bepalen. Maar tijdens het eigenlijke EMDR-proces staat niet het verhaal centraal, maar wat de herinnering of voorstelling op dit moment bij je oproept.
Dat maakt EMDR soms juist interessant voor mensen die al veel over hun klacht hebben nagedacht. Je kunt uitstekend begrijpen waarom je ergens bang voor bent of waarom een bepaalde gebeurtenis je heeft geraakt, zonder dat de bijbehorende emotionele reactie daardoor automatisch verdwijnt.
EMDR probeert niet nóg een rationele verklaring aan het verhaal toe te voegen, maar richt zich op de emotionele lading die eraan verbonden is.
Hoe werkt EMDR?
Dat EMDR effectief kan zijn bij posttraumatische stressstoornis is inmiddels goed onderbouwd. Over het precieze mechanisme waardoor EMDR werkt bestaat meer discussie.
Een van de belangrijkste verklaringsmodellen is de werkgeheugentheorie.
Ons werkgeheugen heeft een beperkte capaciteit. Wanneer een emotioneel beladen herinnering actief in gedachten wordt gehouden terwijl tegelijkertijd een tweede taak wordt uitgevoerd, moet het werkgeheugen zijn capaciteit verdelen.
Experimenteel onderzoek laat zien dat dergelijke dual-taskprocedures de levendigheid en emotionaliteit van herinneringen kunnen verminderen [Bron: Lee & Cuijpers, 2013; Landin-Romero et al./review working memory, 2022].
Ons werkgeheugen heeft een beperkte capaciteit. Wanneer je een emotioneel beladen herinnering of voorstelling actief in gedachten houdt, vraagt dat capaciteit van het werkgeheugen. Wanneer je tegelijkertijd een tweede taak uitvoert – zoals het volgen van bewegende vingers of het verwerken van afwisselende stimuli – moet het werkgeheugen zijn beschikbare capaciteit verdelen.
Onder experimentele omstandigheden kan een herinnering daardoor tijdelijk minder levendig en minder emotioneel worden wanneer deze opnieuw wordt opgehaald.
Dat is interessant omdat herinneringen geen onveranderlijke videobestanden zijn die ergens intact in ons brein liggen opgeslagen. Wanneer een herinnering wordt opgehaald, wordt deze opnieuw actief en kan de manier waarop zij vervolgens wordt opgeslagen veranderen. Onderzoekers spreken in dat verband onder andere over memory reconsolidation.
EMDR lijkt daarmee gebruik te maken van een fundamentele eigenschap van ons geheugen: wat we ons herinneren kan hetzelfde blijven, terwijl de emotionele betekenis en intensiteit ervan veranderen.
Je vergeet dus niet wat er gebeurd is. Het doel is dat de herinnering minder sterk bepaalt wat je in het heden voelt en doet.
Van emotie naar overtuiging en gedrag
Hoewel EMDR zich sterk richt op de emotionele lading, werken emoties, gedachten en gedrag natuurlijk niet onafhankelijk van elkaar.
Een ervaring kan bijvoorbeeld gekoppeld raken aan overtuigingen als ik ben niet goed genoeg, ik ben niet veilig, ik heb geen controle of ik word verlaten. Vervolgens kunnen juist die overtuigingen invloed hebben op hoe nieuwe situaties worden geïnterpreteerd.
Wanneer de emotionele intensiteit van een ervaring afneemt, ontstaat soms vanzelf ruimte voor een ander perspectief. Een gedachte die je rationeel misschien al honderd keer tegen jezelf hebt uitgesproken, kan dan ineens ook daadwerkelijk geloofwaardiger gaan vóélen.
Dat is een van de redenen waarom ik EMDR regelmatig combineer met coaching. EMDR kan helpen om de emotionele lading te verminderen; vervolgens kunnen we onderzoeken wat er in het dagelijks leven nodig is om andere keuzes te maken, nieuw gedrag te oefenen of oude patronen te doorbreken.
Binnen kPNI kijken we daar nog breder naar. Niet alleen cognitie en emotie spelen een rol, maar ook stressfysiologie, gedrag, slaap, sociale context, gezondheid en de betekenis die iemand aan gebeurtenissen geeft. De mens bestaat tenslotte niet uit afzonderlijke laatjes voor lichaam, brein en psychologie.
EMDR bij liefdesverdriet of iemand niet kunnen loslaten
Liefdesverdriet hoort bij het leven en hoeft natuurlijk niet behandeld te worden. Verdriet, gemis en rouw na het beëindigen van een relatie zijn normale menselijke reacties.
Maar soms blijft iemand veel langer dan gewenst emotioneel vastzitten. Je begrijpt rationeel dat de relatie voorbij is en wilt verder, terwijl bepaalde beelden, herinneringen, afwijzingen of verwachtingen steeds opnieuw een sterke emotionele reactie oproepen.
Ook jaloezie of angst om verlaten te worden kan soms sterk gekoppeld zijn aan eerdere ervaringen. Een actuele situatie raakt dan als het ware een oudere gevoelige plek.
In dergelijke situaties kan EMDR soms worden ingezet op specifieke emotioneel beladen beelden of herinneringen. Niet om verdriet weg te poetsen of iemand uit je geheugen te verwijderen, maar om te onderzoeken of de disproportioneel sterke emotionele lading kan verminderen.
Dat kan vervolgens ruimte geven voor het normale proces van loslaten, verwerken en opnieuw richting geven aan je leven.
Voor wie is mijn EMDR-begeleiding geschikt?
Mijn EMDR-begeleiding is vooral bedoeld voor volwassenen met relatief lichte tot matige en duidelijk afgebakende klachten. Je hoeft geen diagnose te hebben en een verwijzing van de huisarts is niet nodig.
Tijdens een kennismaking of eerste afspraak kijken we samen of EMDR een passende methode lijkt. Soms blijkt coaching geschikter. Soms combineren we beide. En wanneer ik denk dat jouw klachten beter binnen de reguliere of specialistische GGZ behandeld kunnen worden, zal ik dat ook aangeven.
Mijn uitgangspunt is niet dat iedere klacht met EMDR behandeld moet worden. EMDR is één van de methoden waarmee ik werk en wordt ingezet wanneer deze aansluit bij jouw hulpvraag.
Veelgestelde vragen over EMDR
Hoeveel EMDR-sessies heb ik nodig?
Dat is vooraf niet exact te voorspellen. Bij de relatief afgebakende klachten die ik behandel, plan ik meestal eerst drie sessies met ongeveer een week tot maximaal tien dagen ertussen. Daarna evalueren we bewust het effect.
Wanneer de klachten voldoende zijn afgenomen, stoppen we. Wanneer verdere behandeling zinvol lijkt, kunnen eventueel nog één tot enkele sessies volgen.
Kan ik na één sessie stoppen?
Ja. We plannen meestal drie afspraken vooruit om voldoende continuïteit te hebben, maar je bent uiteraard niet verplicht een behandeltraject voort te zetten wanneer je dat niet wilt. Houd daarbij wel rekening met de annuleringsvoorwaarden voor reeds geplande afspraken.
Moet ik precies weten waar mijn klacht vandaan komt?
Nee. Soms weet iemand precies welke gebeurtenis of herinnering de emotionele reactie veroorzaakt. Soms is dat veel minder duidelijk.
Wel is het belangrijk dat we een relevante emotie, herinnering of voorstelling voldoende kunnen activeren om ermee te kunnen werken. Ik help je tijdens de sessie om te onderzoeken waar de belangrijkste emotionele lading zit.
Moet ik tijdens EMDR veel praten?
Niet voortdurend. Vooraf bespreken we uiteraard je klacht en bepalen we waarop we gaan werken. Tijdens de EMDR-procedure zelf hoef je niet iedere gedachte of associatie uitgebreid te verklaren of analyseren.
Is EMDR alleen geschikt voor trauma?
Nee. EMDR is vooral bekend en het sterkst wetenschappelijk onderbouwd als behandeling voor PTSS. EMDR-technieken worden daarnaast toegepast bij andere klachten waarbij angstige of emotioneel beladen herinneringen en voorstellingen een rol spelen.
In mijn praktijk gebruik ik EMDR alleen wanneer de klacht voldoende afgebakend is en binnen mijn deskundigheidsgebied valt.
Wanneer is EMDR niet geschikt?
Binnen mijn praktijk bied ik EMDR aan bij lichte tot matige, duidelijk afgebakende klachten. Bij complexe of meervoudige traumaproblematiek, acute of ernstige psychiatrische klachten of wanneer intensievere psychologische behandeling nodig is, verwijs ik naar een BIG-geregistreerde psycholoog, psychotherapeut of gespecialiseerde traumabehandelaar. Bespreek medicatiegebruik, middelengebruik en relevante medische of psychische aandoeningen altijd vooraf.
Kan EMDR ook bij angst voor de toekomst?
Ja. Bij een zogenaamde flashforward staat juist een gevreesd toekomstbeeld centraal. Dit kan bijvoorbeeld relevant zijn bij bepaalde angsten, waarbij iemand telkens een rampscenario voor zich ziet en daar sterk emotioneel op reageert.
Kan EMDR worden gecombineerd met coaching?
Ja. Dat gebeurt in mijn praktijk regelmatig. EMDR kan worden gebruikt om met een specifieke emotionele lading te werken, terwijl coaching zich bijvoorbeeld richt op gedachten, gedrag, relaties, keuzes en patronen.
Kan EMDR worden gecombineerd met orthomoleculaire therapie of kPNI?
Ja, wanneer daar aanleiding voor is. Bij klachten waarbij ook langdurige stress, vermoeidheid, slaap, leefstijl of lichamelijke gezondheid een rol spelen, kunnen we vanuit orthomoleculaire therapie of kPNI breder naar de samenhang kijken.
Dat betekent niet dat iedereen die EMDR krijgt ook een orthomoleculair traject nodig heeft. De behandeling wordt afgestemd op jouw hulpvraag.
Over de behandelaar
Ik ben drs. Evelyn Prinsen, therapeut, coach en gespecialiseerd in klinische psycho-neuro-immunologie (kPNI) en orthomoleculaire geneeskunde. Ik werk inmiddels ongeveer twintig jaar met mensen met psychische, psychosomatische en lichamelijke klachten.
Naast mijn oorspronkelijke academische opleiding heb ik mij door de jaren heen verder geschoold in onder andere coaching, psychologische behandelmethoden, kPNI, orthomoleculaire geneeskunde en EMDR.
Wat mij in mijn werk steeds opnieuw interesseert, is de wisselwerking tussen biologie, psychologie, gedrag en context. Niet iedere klacht vraagt om dezelfde ingang. Soms is inzicht nodig, soms gedragsverandering, soms moeten biologische factoren worden aangepakt – en soms zit vooral een emotionele reactie in de weg die rationeel allang niet meer logisch lijkt.
EMDR is daarom geen losstaand kunstje binnen mijn praktijk, maar één van de methoden die ik gericht kan inzetten wanneer deze bij de klacht en de persoon past.
Wil je weten of EMDR bij jouw klacht past? Neem gerust contact op voor een vrijblijvende telefonische kennismaking.
Wetenschappelijke bronnen
World Health Organization (WHO). Mental Health Gap Action Programme (mhGAP) guideline for mental, neurological and substance use disorders. Third edition. WHO, 2023.
Wright SL, Karyotaki E, Cuijpers P, et al. EMDR v. other psychological therapies for PTSD: a systematic review and individual participant data meta-analysis. Psychological Medicine. 2024;54(8):1580–1588.
Lee CW, Cuijpers P. A meta-analysis of the contribution of eye movements in processing emotional memories. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry. 2013;44(2):231–239.
Landin-Romero R, et al. Can working memory account for EMDR efficacy in PTSD? BMC Psychology. 2022.
Cuijpers P, et al. Eye movement desensitization and reprocessing for mental health problems: a systematic review and meta-analysis. Cognitive Behaviour Therapy. 2020.